🔹Kalibracje i serwis detektorów gazowych

Jeśli detektor ma być użyty ponownie (nawet sporadycznie), to zdecydowanie należy przestrzegać interwału kalibracji!

Detektory są wyposażone w sensory, w których nieustannie następuje reakcja chemiczna lub elektrochemiczna. W związku z tym nawet nieużywany od dłuższego czasu detektor nie będzie działać prawidłowo. Ważną sprawą, są również terminy przydatności sensorów np. 3-letni okres dla O2. Po upływie terminu przydatności sensor nie będzie działać nawet w używanym detektorze.

Większość detektorów wyświetla czas pozostały do kolejnej kalibracji. Może być to poprzedzone komunikatem "CAL DAY ...(tutaj liczba dni)". Datę kalibracji można wyznaczyć sobie również na podstawie daty wystawienia ostatniego protokołu kalibracji. W zależności od typu i rodzaju urządzenia kalibrację należy wykonać w odstępnie od 3 do 12 miesięcy. Zazwyczaj jest to okres 6 miesięcy.

Kalibrację - wzorcowanie detektora należy wykonać również w przypadku: ekspozycji na wysokie stężenie gazu; zmianę środowiska pracy tj.: narażeniu na wysoką, albo bardzo niską temperaturę lub wilgotne środowisko; urazu mechanicznego; wymiany sensorów; nieautoryzowanej manipulacji.

Jeśli nie posiadasz odpowiednich uprawnień i instrumentów, to kalibracja nie jest możliwa w warunkach "domowych". Niektóre nowoczesne detektory przewidują możliwość kalibracji za pośrednictwem Bluetooth, jednakże w tym zakresie wymagane jest szkolenie i nadanie uprawnień.

Wyświetlanie takiego komunikatu wskazuje, że nastał czas przeprowadzenia kalibracji. Niezwłocznie zwróć się do serwisu i wycofaj detektor z obiegu.

Bump Test - to nic innego jak test funkcjonalny lub nazywany też testem uderzeniowym służący do sprawdzenia, czy sensory działają i wykrywają gaz w prawidłowy sposób. Bump Test polega na podaniu gazu wzorcowego bezpośrednio do sensorów na kilka, kilkanaście sekund. Jeżeli bump test aktywuje alarmy urządzenia, można przyjąć, że urządzenie działa prawidłowo. Jest to potwierdzenie poprawności działania sensorów - sprawdzenie reakcji na gazy i sprawdzenie działania alarmów,

Bump Test powinien być wykonywany przed każdorazowym użyciem. Do jego przeprowadzenia niezbędny jest gaz wzorcowy i adapter z przewodem.

Test obciążeniowy nie ma wpływ na kalibrację! Służy jedynie do sprawdzenia poprawności działania urządzenia detekcyjnego.

STEL (ang. Short-Term Exposure Limit) to wskazanie najwyższego dopuszczalnego stężenia gazu, które nie powinno powodować ujemnych skutków dla życia i zdrowia. Dotyczy to stężenia występującego w sposób ciągły przez krótki czas np. 15 minut. Alarm STEL ma na celu ochronę przed nagłymi, ostrymi skutkami wdychania wysokich stężeń gazów toksycznych.

TWA (ang. Time Weighted Average) to wskazanie średniej ważonej stężenia gazu, czyli jest to uśredniony pomiar ekspozycji na gazy toksyczne - TWA jest odpowiednikiem polskiego odznaczenia NDS - Najwyższe Dopuszczalne Stężenie. TWA pozwala ocenić długoterminowe bezpieczeństwo pod kątem wchłonięcia dawki przez organizm użytkownika.

Wartości TWA i STEL dla poszczególnych substancji są zdefiniowane w przepisach BHP i stanowią podstawę programowania detektorów.

Najbardziej popularnym detektorem gazowym w straży pożarnej jest, mówiąc w pożarniczym żargonie "czterogazówka", czyli jedno urządzenie do detekcji stężenia czterech popularnych gazów takich jak: CO - tlenek węgla, H2S - siarkowodór, O2 - tlen, CH4 - metan wyrażany w % dolnej granicy wybuchowości.

Detektor wielogazowy (czterogazowy) jest najbardziej popularnym wariantem dla straży pożarnej, jednak można spotkać również bardziej wyszukane detektory służące do wykrywania np. tylko jednego gazu lub innej palety gazowej.

Wszystko zależy od aktualnych i przewidywanych potrzeb użytkownika. 

Dla przykładu: ratownicy medycznie używają detektorów wykrywających tylko CO - tlenek węgla, co wynika z potencjalnego zagrożenia czyhającego w środowiskach ich działań.

Pracownicy zakładów przemysłowych są wyposażeni w zaawansowane detektory wielogazowe dające możliwość detekcji aż sześciu gazów jednym detektorem. Wybór detektora wykrywającego daną ilość i rodzaj gazów jest uwarunkowany realnym zapotrzebowaniem użytkownika.

Warto wiedzieć, że detektory występują w kilku typach, poza ilością wykrywanych gazów. Zasadniczo urządzenia możemy podzielić na dwa typy:

1) detektory wielorazowe - posiadają wymienne sensory, wymienną baterię i z zachowaniem odpowiedniej konserwacji, można ich używać przez wiele, wiele lat. Detektory wielorazowe muszą być kalibrowane zgodnie z zaleceniami producenta. Detektory wielorazowe zazwyczaj oferują znaczenie bardziej zaawansowane rozwiązania technologiczne w zakresie wykrywania np. możliwość wykrywania gazów egzotycznych lub wykrywania większej ilości gazów na raz.

2) detektory jednorazowe - przeznaczone są do pracy jedynie w określonym przedziale czasowym np. 2 lata. Posiadają zbudowany na stałe sensor i baterię. Po aktywacji urządzenia może ono nam służyć przez wiele miesięcy, a w zależności od modelu nie wymagają one ładowania i kalibracji! To doskonałe rozwiązanie podczas realizacji unikalnych projektów lub w instytucjach, które nie przewidują okresowych kalibracji z powodów np. terenowych lub instytucjonalnych. 

Istnieją detektory niewymagające kalibracji, jednak objęte są pewnymi ograniczeniami. Są to detektory jednorazowe mogące wykrywać od jednego do wielu gazów. Detektory jednorazowe zostały wyprodukowane z myślą o docelowych przedsięwzięciach jak niecykliczne realizacje różnych projektów.

Swoje zastosowanie znajdują w branży naftowej i wydobywczej, przemyśle zbrojeniowym, produkcji chemicznej, przemyśle stoczniowym.

Włączenie detektora jest bardzo prostą czynnością, jednak odczytanie w prawidłowy sposób wyświetlanych wartości i umiejętność reagowania na potencjalny alert wymaga instruktażu i nabycia podstawowej wiedzy.

Do przeprowadzenia higieny nie wolno używać środków na bazie rozpuszczalników i alkoholu oraz substancji agresywnych. Detektor jest urządzeniem elektronicznym, zatem nie wolno poddawać go kąpieli wodnej.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest stosowanie chusteczek czyszczących przeznaczonych do stosowania z detektorami. Chusteczki są nawilżone specjalnym środkiem czyszczącym i odkażającym.

Ciekawostka: podczas pandemii COVID-19 wiele detektorów trafiało na serwis ze względu na dekontaminację dostępnymi płynami odkażającymi na bazie alkoholu. Większość usterek dotyczyła awarii sensorów, które ulegały uszkodzeniu lub zniszczeniu.